كسى نمىداند در آنجا نهاد . « 1 » استاد فقيد كريستن سن از جملهء ديوانهاى مالى ايران يكى را هم ديوان ضرابخانه و اوزان و خالصه‌جات شمرده است . « 2 » با توجه به آنچه گذشت مىتوان حدس زد كه اين گسترش خزائن و تنوع ديوانهاى وابسته به آن مربوط به دوران خسرو پرويز باشد ، هرچند خزائن پادشاهان و فرمانروايان در همهء دوره‌ها چه پيش از اسلام و چه پس از آن همواره متنوع و گسترده بوده است . هنگامى كه معتصم پسر هارون الرشيد در دوران خلافت خود سامرا را براى پايتخت خود مىساخت در جنب كاخ خود براى خزائن اموال خويش دو محل ساخت ، يكى « خزائن الخاصة » و ديگرى « خزائن العامة » . « 3 » آخور آمارديبهر ديگر از ديوانهاى ساسانى كه نشانى آن را در مآخذ اسلامى مىيابيم همان است كه خوارزمى عنوان متصدى آن را « آخور آمارديبهر » نوشته كه مسؤول حسابهاى اصطبلها و همهء امور مربوط به پرورش و تربيت اسب بوده است . اين ديوان در دوران خلفا به نام « ديوان الاحشام » خوانده مىشد . « 4 » براى درك وظايف و قلمرو اين ديوان در دوران ساسانى بايد به اين مطلب توجه شود كه اسب را از قديم و به خصوص در آن دوران در ايران اهميتى به سزا بوده ، زيرا گذشته از منافع ديگرى كه اين حيوان در موارد مختلف داشته ، در امور جنگى و سپاهى يكى از اركان اصلى به شمار مىرفته و طبيعى است كه براى دولتى با قلمرو گسترده - چنان كه ايران آن زمان را بوده است - در اختيار

--> ( 1 ) . طبرى : 1 / 1041 . ( 2 ) . كريستن سن ، ايران در زمان ساسانيان ، نسخهء فرانسوى ، چاپ اول ، ص 288 . ( 3 ) . يعقوبى : البلدان ، ص 261 . ( 4 ) . ضمن ديوان‌هايى كه يعقوبى محل آن‌ها را در زمان بناى بغداد در اين شهر نوبنياد نشان مىدهد يكى هم ديوان احشام را نام مىبرد و گويد كه محل آن‌ها در اطراف ميدان بزرگى بود كه قصر خليفه در وسط آن قرار داشت ( البلدان ، ص 240 ) .